Μικρή και μεγάλη αφήγηση για τη Λίλια Μπρικ

Τη σχέση του Μαγιακόφσκι με τη Λίλια και τον Όσιπ Μπρικ και τη σχέση των τριών με την εποχή τους εξετάζει η θεατρική παράσταση «Λίλια Μπρικ: μετά το τέλος της ιστορίας» από την υποκειμενική σκοπιά ενός προσώπου που παρασύρθηκε από την επανάσταση χωρίς να πιστέψει σε αυτήν.

 

Vladimir_mayakovsky_and_lilya_brik

 

 

Ο έρωτας πραγματικός, νίκησαν οι υπολογισμοί

 

 

Το καλοκαίρι του 1915 ο εικοσιδυάχρονος Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι γνωρίζει τη Λίλια και τον Όσιπ Μπρικ στο διαμέρισμά τους όπου τον φέρνει η μικρή αδελφή της Λίλιας, Έλσα. Εκείνο το βράδυ γεννιέται μια πολύ δυνατή φιλία και μια έντονη ερωτική σχέση. Ο Όσιπ και η Λίλια δέχονται στην οικογένειά τους τον Βλαντίμιρ. Εκείνος γίνεται εκδότης, σύμβουλος και καθοδηγητής του στα θεωρητικά ζητήματα. Εκείνη γίνεται η γυναίκα της ζωής του. Σε αυτήν αφιερώνει από το πρώτο εκείνο βράδυ το εκπληκτικό ποίημα «Σύννεφο με παντελόνια» αφού πρώτα το απαγγέλλει και τους αφήνει όλους άφωνους. Για τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια θα ζήσουν μαζί οι τρεις τους στο ίδιο σπίτι.

Η ηθοποιός Κατερίνα Χιωτίνη μελέτησε την ιστορία της Λίλιας Μπρικ και την εποχής της. Τη σχέση της με την επανάσταση, με την πολιτική και τους μπολσεβίκους. Την αντίληψή της για πρόσωπα και πράγματα. Φτιάχνει στη φόρμα του θεατρικού μονολόγου διάρκειας μίας ώρας μια ολοκληρωμένη ερμηνεία από την οπτική γωνία του υποκειμένου μετά το τέλος της ιστορίας – της μικρής και της μεγάλης. Κοντά στο τέλος της ζωής του. Μετά το τέλος της σοβιετικής εποχής. Αυτή η Μπρικ είναι δυνατή, η πιο δυνατή απ’ όλους. Και ζει περισσότερο απ’ όλους. Εξασφαλίζει το μέλλον της και το μέλλον της ποίησης του Μαγιακόφσκι. Μπορεί να νικήσει ακόμα και την επανάσταση. Γιατί ο Μαγιακόφσκι μιλά για τα προβλήματα της επανάστασης μέσα από τα προβλήματα της σχέσης του με εκείνη συγκεκριμένα. Η Μπρικ της παράστασης τονίζει περισσότερο το συμφέρον στις σχέσεις της. Έχει την τάση να μικραίνει τα πρόσωπα και αυτή τη μεγάλη εποχή πριν και λίγο μετά την επανάσταση.

Κάθε οικογένεια είναι ένα σύστημα σχέσεων που το διαπερνούν αντιθέσεις οι οποίες σε τελική ανάλυση εκφράζουν κοινωνικές εκπροσωπήσεις τάξεων και αξιών. Η οικογένεια των Μπρικ-Μαγιακόφσκι και οι σχέσεις μεταξύ τους σφυρηλατήθηκαν μες στη φωτιά της επανάστασης. Όταν αρχίζουν να παγώνουν τα πράγματα έξω, δυναμώνουν οι αντιθέσεις που υπέβοσκαν. Η εποχή της ανιδιοτελούς στράτευσης, της βαθιάς συντροφικότητας υποχωρεί. Έρχεται η εποχή των υπολογισμών. Σύμφωνα με την ερμηνεία που δίνει η παράσταση, οι Μπρικ σε εκείνη τη φάση ακολουθούν τη γραμμή του ρεαλισμού, του συμβιβασμού με τη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Υπάρχουν ασφαλώς και πιο μικρά ζητήματα στα οποία εκφράζεται το ρήγμα. Η τάση της Μπρικ να διεκδικεί το μονοπώλιο της έμπνευσης του ποιητή, η ζήλεια, οι υπολογισμοί οπωσδήποτε είναι οι άμεσες μορφές που παίρνει η κρίση της σχέσης τους. Η Μπρικ πιστεύει ότι δικαιούται μια καλύτερη ζωή χωρίς μπελάδες, μια ζωή τακτοποιημένη. Ο ποιητής είναι όλος μια φωτιά που δεν λέει να σβήσει. Το ρήγμα θα έρθει και στη σχέση των δύο ανδρών καθώς ο Όσιπ έχει αποφασίσει να πάει με τα νερά της νέας κατάστασης. Ο Μαγιακόφσκι απομονώνεται. Τα κομματικά μέσα, οι «πλεονέκτες και σαλταδόροι της ποίησης» τον πολεμούν. Είναι θέμα χρόνου να τον εγκαταλείψει και η οικογένειά του.

Η απόσταση του Μαγιακόφσκι από τον κόσμο του Όσιπ φαίνεται στο τελευταίο μεγάλο πολιτικό ποίημα που μας αφήνει («Με όλη μου τη φωνή»). Γραμμένο το 1930 – τη σημαδιακή χρονιά που βάζει τέλος στη ζωή του – το ποίημα αυτό με μια προσεκτική ανάγνωση μαρτυρά τις πίκρες και τις απογοητεύσεις του. Πρώτον αποφασίζει να λογοδοτήσει στην ΚΕ του μέλλοντος και όχι στην καθοδήγηση της δικής του εποχής, να εξηγηθεί με τους συντρόφους του κομμουνιστικού μέλλοντος στα ίσα και χωρίς τη μεσολάβηση κομματικών διανοουμένων. Προφέσορα / βγάλε το ποδηλατάκι των γυαλιών σου / μονάχος μου θα πω για τον καιρό μου και για μένα. (Το ποδηλατάκι των γυαλιών το αναγνωρίζουμε χωρίς δεύτερη σκέψη στο πρόσωπο του Όσιπ Μπρικ ο οποίος ήταν ακριβώς αυτό: ο διανοούμενος που θα μιλούσε για την ποίηση του Μαγιακόφσκι.)

Ο ποιητής είναι πιο μόνος από ποτέ. Τον έχουν εγκαταλείψει οι πιο δικοί του άνθρωποι. Πιθανότατα θέλησε να φύγει να παντρευτεί την Τατιάνα Γιάκοβλεβα που τον περίμενε στο Παρίσι σαν απάντηση στη μοναξιά – την πολιτική μοναξιά – που βίωνε. Δεν είναι ότι τον κέρδισε ο δυτικός τρόπος ζωής και οι ανέσεις. Αυτό το ξεκαθαρίζει: Δεν παρήγγειλα, γράφει, έπιπλα ακριβά, κι εκτός από ένα λευκό πουκάμισο λόγω τιμής δεν θέλω τίποτ’ άλλο… (Ακριβά έπιπλα είχαν αγοράσει για το σπίτι τους οι Μπρικ.)

Η θεατρική παράσταση φωτίζει αυτές τις λεπτομέρειες από την άλλη πλευρά. Όχι απαραίτητα τη γυναικεία πλευρά, όπως λένε καμιά φορά άντρες και γυναίκες για να περιγράψουν τα πρακτικά, υπολογιστικά μυαλά. Αλλά από την πλευρά εκείνου του προσώπου που παρασύρθηκε από την επανάσταση χωρίς να την πιστέψει πραγματικά. Δείχνει την πλευρά του υποκειμένου που επιβίωσε σε έναν σοσιαλισμό που σοσιαλισμός δεν ήταν. Κρατώντας, κάτω από τους συμβιβασμούς και τους υπολογισμούς, τον έρωτά του για τον μεγάλο επαναστάτη που χάθηκε.

 

____________

Αλκμήνης 8, Αθήνα, τηλ.: 2103428650.

Κάθε Τετάρτη & Πέμπτη, στις 21:15.

Σύλληψη – Ερμηνεία: Κατερίνα Χιωτίνη.

Σκηνοθεσία: Δήμητρα Σύρου & Κατερίνα Χιωτίνη.

Κείμενο: Χάρης Σταθόπουλος& Κατερίνα Χιωτίνη.

 

 

(Εφημερίδα ΠΡΙΝ: 4/1/2015)

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s